Bilgi Merkezi · Rehber · Fore kazık deprem ve sıvılaşma
Fore Kazık Depreme Dayanıklı mı? Sıvılaşma ve TBDY 2018
Fore kazık deprem yükünü daha sağlam tabakalara aktarır; ancak tek başına bir güvence değildir. Güvenliği zemin, tasarım ve imalat birlikte belirler. Bu yazıda depremin kazığı nasıl zorladığını, sıvılaşan zeminde neyin değiştiğini ve TBDY 2018’in ne istediğini anlatıyoruz.

Konu
Kazıklı temel ve deprem
Okuma süresi
Yaklaşık 7 dakika
Yazan
Abdullah Çetintaş, Jeoloji Mühendisi
Güncelleme
Kasım 2026
Yönetmelik
TBDY 2018, Bölüm 16
Hesabı yapan
Proje müellifi
Fore kazık deprem sırasında güvenli midir?
Kısa cevap şu: doğru tasarlanıp doğru imal edildiyse evet. Ancak “fore kazık yaptırdık, binamız depreme hazır” demek yanlıştır. Çünkü kazık bir sistemin parçasıdır.
Kazıklı temel, yapı yükünü zayıf tabakaları geçip daha sağlam zemine taşır. Böylece deprem sırasında oturma ve devrilme riski azalır. Fakat üç koşulu birlikte sağlamak gerekir:
- Zemin bilgisi: Sondaj ve laboratuvar verisi zemin sınıfını ve sıvılaşma riskini ortaya koyar.
- Tasarım: Proje müellifi kazığı düşey yüke ek olarak yatay yüke ve momente göre boyutlandırır.
- İmalat: Betonu tremi borusuyla kesintisiz döker, kazık başını temele doğru bağlarız.
Not: Deprem hesabını proje müellifi yapar. Biz imalatı üstleniyoruz; projeyi gerektiğinde çözüm ortağımız hazırlıyor.
Deprem fore kazıkta neyi zorlar?
Deprem kazığa iki yoldan yük bindirir. Birincisi yapıdan gelir; ikincisi ise zeminin kendi hareketinden doğar.
| Etki | Nereden gelir? | Kazıkta nerede zorlar? |
|---|---|---|
| Eylemsizlik etkisi | Yapının sallanmasından doğan yatay kuvvet ve moment | Özellikle kazık başında ve üst bölümde |
| Kinematik etki | Zeminin deprem sırasında kazığı eğmesi | Yumuşak ve sert tabakaların birleştiği derinlikte |
Bu yüzden kazığın yalnızca düşey taşıma gücü yetmez. Örneğin yumuşak kilin sert tabakaya oturduğu bir sahada kazık, tabaka sınırında ayrıca eğilme alır. Ayrıca kazık başı ile radye arasındaki bağlantı, yatay yükün geçtiği yerdir.
TBDY 2018, kazıklı binalarda bu iki etkiyi yapı-kazık-zemin etkileşimi başlığında ele alır. Yönetmeliğin Ek 16C bölümü bunun için üç yöntem tanımlar. Özellikle ZD, ZE ve ZF sınıfı zeminlerdeki kazıklı binalarda bu etkileşim önem kazanır.
Deprem sıvılaşmasında fore kazık neden tek başına yetmez?
Sıvılaşma, suya doygun gevşek kum ve siltin deprem sırasında dayanımını yitirmesidir. Zemin o anda kısa süreliğine sıvı gibi davranır. Kazık ise bu tabakanın içinden geçer, ama tabakayı değiştirmez.
- Yan sürtünme azalır: Sıvılaşan tabaka kazığa yük aktarmaz; bu yüzden onu hesapta saymayız.
- Yanal destek azalır: Kazığın o bölümü boşta kalan bir kolon gibi çalışır.
- Yanal yayılma başlar: Eğimli arazide ve kıyıda zemin yana akar, kazığı iter.
- Sonradan oturma gelir: Deprem bitince tabaka sıkışır ve kazığa aşağı yönde ek yük bindirir.
Dolayısıyla çözüm genelde iki yoldan biridir. İlk yolda kazığı sıvılaşan tabakanın altına indirir, yatay yükleri sıvılaşmış duruma göre kontrol ederiz. İkinci yolda ise jet grout, DSM ya da dinamik kompaksiyon ile zemini iyileştiririz. Birçok projede proje müellifi ikisini birlikte ister.
İstanbul’da bu risk özellikle kıyı ve alüvyon bölgelerinde gündeme gelir. Bölgeleri İstanbul zemin rehberimizde anlattık.
TBDY 2018 neyi istiyor?
Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği’nin 16. bölümü temel zemini ve temellerin deprem tasarımını düzenler. Aşağıdaki özet yönetmeliğin yerine geçmez; ancak projede neye bakacağınızı gösterir.
- Zemin sınıfı: Yönetmelik zemin parametrelerini temelin ya da kazık başlığının altından başlayan ilk 30 m için tanımlar (Madde 16.4.2, Tablo 16.1).
- Sıvılaşma: Değerlendirme kuralları Bölüm 16.6 ve Ek 16B’de yer alır.
- Kazıklı temeller: Bölüm 16 kazıklı temeller için ayrı kurallar içerir; etkileşim hesabı için Ek 16C devreye girer.
Bu yüzden önce sağlam bir zemin etüdü gerekir. Çünkü zemin sınıfı ve sıvılaşma kararı sondaj verisine dayanır.
Sahada nelere bakıyoruz?
Proje ne kadar iyi olursa olsun hatalı imalat depremde kendini gösterir. Bu nedenle sahada şu noktaları takip ediyoruz:
- Kazık boyunu ve uç tabakasını delgi sırasında projeyle karşılaştırırız.
- Donatı kafesini projedeki boy ve etriye aralığıyla indiririz.
- Betonu tremi borusuyla kesintisiz döker, ayrışmayı önleriz.
- Kazık başını sağlıklı betona kadar kırar, filiz donatısını temele bağlarız.
- İstendiğinde PIT testini deney çözüm ortağımızla yaptırırız.
Ayrıca bu adımların ayrıntısını sahada sık yapılan hatalar rehberimizde bulabilirsiniz.
Fore kazık ve deprem hakkında sık sorulan sorular
Fore kazık ve deprem konusunda en sık gelen soruları topladık. Ancak binanıza özel kararı zemin etüdü ve proje verir.
Deprem, sıvılaşma ve kazık
Fore kazıklı bina depremde yıkılmaz mı?
Bunu tek başına kazık belirlemez. Üst yapının tasarımı ve imalatı da en az temel kadar önemlidir. Kazık yalnızca temel sisteminin bir parçasıdır.
Sıvılaşma riski olan sahada kazık yapılır mı?
Evet. Ancak kazığı sıvılaşan tabakanın altına indirmek ve o tabakanın etkisini hesaba katmak gerekir. Gerekirse zemin iyileştirmeyi de ekliyoruz.
Kazık mı, zemin iyileştirme mi?
Bu, yapı yüküne, sıvılaşan tabakanın kalınlığına ve sahaya bağlıdır. Bu yüzden kararı proje müellifi zemin etüdüne göre verir. Bazı projelerde ikisi birlikte gerekir.
Zemin sınıfını kim belirler?
Zemin etüdünü hazırlayan mühendis, sondaj ve saha deneylerine göre belirler. Biz bu işi sondaj çözüm ortağımızla yürütüyoruz.
Mevcut binaya sonradan kazık yapmak depreme faydalı mı?
Temel yetersizse faydalı olur; ancak üst yapıdaki eksikleri gidermez. Bu yüzden önce binanın tümünü mühendise inceletin. Seçenekleri temel güçlendirme sayfamızda anlattık.
Kaynaklar
Zemin etüdünüzü birlikte değerlendirelim
Zemin etüdü raporunu ve projeyi gönderin. Ardından kazık ve zemin iyileştirme seçeneklerini proje çözüm ortağımızla birlikte netleştirelim.

